جهانبان- کمیته نوبل ناروی روز جمعه، ۹ اکتوبر ۲۰۲۶، اعلام کرد که جایزه صلح نوبل امسال به ناوانتم «ناوی» پیلای (Navanethem Navi Pillay)، حقوقدان برجسته اهل افریقای جنوبی و کمیسر عالی پیشین حقوق بشر سازمان ملل متحد، تعلق گرفته است.
این جایزه به پاس تلاش‌های چند دهه‌ای پیلای برای گسترش صلح، دفاع از حقوق بشر، مبارزه با تبعیض نژادی و تقویت حاکمیت قانون بین‌المللی به او اعطا شده است.
کمیته نوبل ناروی در توضیح تصمیم خود تأکید کرده است که در جهانی با جنگ‌ها و درگیری‌های فزاینده، نهادهای حقوقی بین‌المللی نقشی اساسی در حل مسالمت‌آمیز اختلافات و پاسخ‌گو ساختن عاملان جنایات دارند.
از تبعیض نژادی تا بلندترین نهادهای حقوقی جهان
ناوی پیلای در ۲۳ سپتامبر ۱۹۴۱ در شهر دوربان افریقای جنوبی، در خانواده‌ای با ریشه هندی به دنیا آمد. دوران کودکی و جوانی او با نظام آپارتاید، ساختار رسمی تبعیض نژادی در افریقای جنوبی، هم‌زمان بود.
او در شرایطی وارد حرفه حقوق شد که زنان و شهروندان غیرسفیدپوست با محدودیت‌های گسترده اجتماعی و حرفه‌ای مواجه بودند.
پیلای در سال ۱۹۶۷ نخستین زنی شد که در ایالت ناتال دفتر وکالت خود را تأسیس کرد. او در سال‌های بعد از فعالان مخالف آپارتاید و زندانیان سیاسی دفاع کرد و برای بهبود حقوق زندانیان، از جمله زندانیان جزیره روبن، تلاش کرد.
پس از پایان آپارتاید، در سال ۱۹۹۵ به مقام قضاوت در دادگاه عالی افریقای جنوبی رسید و از نخستین زنانی بود که موانع نژادی و جنسیتی را در نظام قضایی این کشور شکست.
نقش تاریخی در رسیدگی به نسل‌کشی رواندا
یکی از مهم‌ترین فصل‌های زندگی حرفه‌ای پیلای، فعالیت در دادگاه کیفری بین‌المللی ویژه رواندا بود؛ نهادی که برای رسیدگی به جنایات نسل‌کشی سال ۱۹۹۴ تشکیل شد.
او هشت سال در این دادگاه خدمت کرد و از سال ۱۹۹۹ تا ۲۰۰۳ ریاست آن را بر عهده داشت.
پیلای از قضاتی بود که در صدور حکم تاریخی پرونده ژان پل آکایسو در سال ۱۹۹۸ نقش داشتند؛ حکمی که در تحول حقوق کیفری بین‌المللی اهمیت ویژه‌ای یافت.
این پرونده نشان داد که تجاوز جنسی، در صورت وجود قصد مشخص برای نابودی یک گروه تحت حمایت حقوق بین‌الملل، می‌تواند از مصادیق نسل‌کشی محسوب شود.
این تحول حقوقی به گسترش شناسایی خشونت جنسی به‌عنوان یکی از جنایات جدی در جریان جنگ‌ها و درگیری‌های مسلحانه کمک کرد.
از دادگاه کیفری بین‌المللی تا سازمان ملل
پیلای در سال ۲۰۰۳ به‌عنوان قاضی دادگاه کیفری بین‌المللی در لاهه انتخاب شد و تا سال ۲۰۰۸ در این سمت فعالیت کرد.
او سپس از سپتامبر ۲۰۰۸ تا سال ۲۰۱۴ کمیسر عالی حقوق بشر سازمان ملل متحد بود؛ مقامی که مسئولیت رهبری فعالیت‌های حقوق بشری این سازمان را بر عهده دارد.
پیلای در این دوره درباره نقض حقوق بشر، تبعیض، سرکوب سیاسی و خشونت علیه غیرنظامیان در کشورهای مختلف موضع‌گیری کرد.
فعالیت‌های او همچنین بر حقوق زنان، حمایت از قربانیان شکنجه و مقابله با تبعیض متمرکز بوده است.
نقش پیلای در بررسی جنگ غزه
یکی از بخش‌های مهم و بحث‌برانگیز فعالیت‌های اخیر پیلای، ریاست کمیسیون مستقل بین‌المللی تحقیق سازمان ملل متحد درباره سرزمین‌های اشغالی فلسطین، از جمله بیت‌المقدس شرقی و اسرائیل، بوده است.
این کمیسیون در سال ۲۰۲۵ به این نتیجه رسید که اسرائیل در غزه مرتکب نسل‌کشی شده است.
دولت اسرائیل این نتیجه‌گیری را به‌شدت رد کرده است. یافته‌های کمیسیون، نتیجه یک سازوکار تحقیقاتی سازمان ملل است و نباید با حکم نهایی یک دادگاه بین‌المللی یکسان دانسته شود.
پیلای همچنین در پرونده مربوط به اتهام نسل‌کشی علیه روهینگیاها در میانمار، به‌عنوان قاضی اختصاصی در دیوان بین‌المللی دادگستری فعالیت داشته است.
پیام کمیته نوبل: صلح بدون عدالت پایدار نمی‌ماند
کمیته نوبل در اعلامیه خود بر اهمیت نهادهای حقوقی بین‌المللی تأکید کرده و یادآور شده است که پاسخ‌گو ساختن مرتکبان جنایات جنگی و تأمین عدالت برای قربانیان، از پیش‌شرط‌های دستیابی به جهانی صلح‌آمیز است.
انتخاب پیلای در شرایطی صورت گرفته که جنگ‌های متعدد، بحران‌های انسانی و اختلافات بر سر صلاحیت نهادهای بین‌المللی، پرسش‌های تازه‌ای درباره آینده نظم حقوقی جهان مطرح کرده‌اند.
جایزه‌ای به ارزش ۱۲ میلیون کرون سویدن
جایزه صلح نوبل ۲۰۲۶ شامل مدال، دیپلم افتخار و مبلغ ۱۲ میلیون کرون سویدن، معادل تقریبی ۱.۲ میلیون دالر امریکایی است.
مراسم رسمی اهدای جایزه قرار است روز ۱۰ دسامبر ۲۰۲۶ در شهر اسلو، پایتخت ناروی، برگزار شود.
امسال ۱۲۵ سال از نخستین دوره اعطای جایزه صلح نوبل در سال ۱۹۰۱ می‌گذرد.
ناوی پیلای با دریافت این جایزه، پس از دهه‌ها فعالیت در دادگاه‌ها و نهادهای حقوق بشری، بار دیگر توجه جهانی را به پیوند میان عدالت، پاسخ‌گویی و صلح جلب کرده است.
